Gösterilen sonuç 18

Asılları İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi’nde bulunan 6835 şahıs dosyasının dijitalleri, İSAM Kütüphanesi Arşivi’nde incelenebilmektedir. Dosyalar, şeyhülislamlık makamına bağlı olarak farklı kaza, bölge ve kademelerde görev yapan memurlara ait hâl tercümeleri, icazetname, nüfus ve maaş belgeleri gibi değişik birçok belgeden oluşmaktadır. Dosyaların bazıları sadece zarftan ibaret olup hâl tercümeleri bulunmamaktadır.

Katalogda yer alan defterler, çeşitli kurumlardan ve sahaflardan temin edilmiş olup Osmanlı devlet teşkilatına ait muhtelif türlerdeki defterleri içermektedir. Farklı zamanlarda ve düzensiz biçimde kurumumuza ulaşan, konu bütünlüğü bulunmayan bu defterler bir araya getirilerek derleme bir katalog haline getirilmiştir.
Koleksiyon, maliye, tapu, nüfus gibi farklı idarî ve adlî alanlara dair defterleri bir araya getirmektedir. Defterler, içerik ve form açısından çeşitlilik gösterirken, Osmanlı bürokratik yapısının işleyişine, taşra-idare ilişkilerine ve toplumsal yapıya ışık tutan önemli bir birincil kaynak niteliği taşımaktadır.

Şer‘iyye Sicilleri, Osmanlı dönemine ait kadı mahkemelerinde tutulan defterlerdir. Osmanlı Devleti’nde merkezde ve taşrada toplumun hukukî muamelelerini içeren bu defterler Osmanlı tarihinin sosyal, iktisadi, hukuki, demografik ve mimari alandaki araştırmalar için önemli bir kaynaktır. Yerel idarenin işleyişini, şehirlerin yapısını ve toplumsal düzeni anlamak için birincil kaynak olarak kabul edilir. Günümüzde, bu siciller araştırmacılar için Osmanlı tarihinin derinliklerine inme ve mikro düzeyde incelemeler yapma imkânı sağlar.
Defterlerin içeriğinde mahkemeye intikal etmiş hukuki ihtilaflar, terekeler, miras taksimleri, evlenme- boşanma gibi medeni hukuku ilgilendiren her türlü kayıt, noter işlemleri (alım-satım, kiralama, bağış, borç alış- verişi, ödünç işlemleri), suçlara ilişkin davalar, belediyecilik faaliyetleri ve buna dair düzenlemeler, vakıflara ve/veya kamuya ait binaların tasarrufu, imarı ve tamirine ilişkin belgeler, merkezden gelen hükümlerin ve fermanların suretleri gibi toplumun sosyal ve iktisadi meseleleri yer alır.
Osmanlı Devleti’nde Şer‘iyye Sicillerinin en erken tarihli örnekleri Bursa kadılığına aittir. İlk örnekleri 1455 tarihli defterler, XIX. yüzyılın ikinci yarısında yeni mahkemelerin kurulması sebebiyle içerdiği konular açısından bir daralmaya uğramışsa da XX. yüzyıl başlarına kadar düzenli biçimde tutulmuştur.
İSAM Kütüphanesi Arşivi, İstanbul, Anadolu, Balkanlar ve Ortadoğu’nun bazı şehirleri de dahil olmak üzere dünyadaki en kapsamlı kadı sicilleri koleksiyonuna sahiptir. Defterler İSAM Kütüphanesi’nde dijital olarak incelenebilmektedir.

İstanbul Müftülüğü Meşihat Arşivi’nden dijitalleri temin edilen 5739 defterden oluşan veri tabanı “Şeyhülislâmlık (Bâb-ı Meşihat) Arşivi Defter Kataloğu” adıyla basılmış olan esere göre hazırlanmıştır. Defterler; XVI ila XX. yüzyıllar arasında Şeyhülislamlık, Rumeli Kadıaskerliği, Anadolu Kadıaskerliği, Nakibüleşraflık, İstanbul ve Bilad-ı Selase Kadılıkları, Bab-ı Meşihat meclislerine ait defterler ile bazı ilmiye sınıfı mensuplarının faaliyetlerine dair belgelerden oluşmaktadır. 5739 defterin dijitali, İSAM Kütüphanesi bünyesinde dijital olarak incelenebilmektedir.

Bu arşiv belgeleri, Pertevniyal Valide Sultan’ın kurduğu vakfa ve bu vakfa bağlı gelir getiren mülklere (akarlar) ilişkin masraf defterleri, resmi yazışmalar ve çeşitli belgeleri içermektedir. Belgeler arasında, Valide Sultan’ın vakfettiği kitapların listesi ile Mekke Harem-i Şerif’te kullanılan şamdanların masrafları ve bunlara ait mumların teminiyle ilgili bilgiler yer almaktadır. Ayrıca, Medine’de inşa ettirdiği hastanenin yapım sürecine dair harcamaları gösteren defterler de bulunmaktadır.
Vakfa bağlı olarak görev yapan devlet ve vakıf memurlarına yapılan ihsanlar, çeşitli yapıların onarım ve bakım işlemlerine dair yazışmalar ve belgeler de arşivde yer almaktadır.

Tercüman Gazetesi Arşivi, Tercüman Gazetesi Yayınları’na intikal etmiş Osmanlı dönemi ve Cumhuriyet’in erken yıllarına ait elyazısı edebi, tarihi, tasavvufi metin ve eserler ve tiyatro çalışmalarından oluşan defterleri içermektedir.
Edebî eserler, şiir kitapları, romanlar, denemeler, hatıratlar; tarihî belgeler, askerî tarihler, resmî belgeler (lâyiha, tezkere, vakıf ve masraf defterleri); vahdet-i vücud, tevhid ve tekâmül mertebeleri gibi konulara odaklanan tasavvufi eser ve metinler; Osmanlı ve erken dönem Türk tiyatrosu çalışmaları koleksiyonun temel içeriğini oluşturmaktadır.
Bunların yanı sıra, toplumda tanınmış şahısların el yazısıyla kaleme aldığı eser ve yazışmaları içeren defterler de arşivde yer almaktadır. Koleksiyonun öne çıkan bölümlerinden biri, Sabri Kalkandelen ailesine ait şahsi defterler ve mektuplardır.
Bu el yazısı defterlerin bir kısmı yayımlanmış, bir kısmı yayımlanmış ancak nadir bulunan nüshalardan oluşmakta, bir kısmı ise hiç yayımlanmamıştır.

31 Mart Vakası sırasında sadrazam olan Hüseyin Hilmi Paşa’nın uzun memuriyet hayatı boyunca bulunduğu görevlerde yaptığı yazışmalardan oluşan koleksiyon son dönem Osmanlı tarihi, İttihat ve Terakkî Cemiyeti, Balkanlar ve Makedonya ile ilgilenen araştırmacılar açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır. Hüseyin Hilmi Paşa'nın özellikle Rumeli Müfettişliği sırasında Balkanlarda gelişen ulusal ve uluslararası siyasi gelişmelerde onun resmi ve kişisel yazışmaları önemli bir birincil kaynak özelliği taşımaktadır. Bu müfettişlik dönemine ait belgeler koleksiyonun yarısından fazlasına tekabül etmektedir.

Veysel Paşa Evrakı, Osmanlı Devleti’nin son dönem müşirlerinden olan Veysel Paşa (1866-1892) ve oğlu Ali Rıza Paşa’ya (1901-1923) aittir. Evrak koleksiyonu paşaların, Balkanlar’da Manastır, Prizren, Yakova, İpek ve Kosova bölgelerindeki idari, askerî ve siyasi faaliyetleri ile şahsi işlerine dair yazışmalardan oluşmaktadır. 1866-1923 tarih aralığındaki fon, 141 belge, bir klasör ve 85 dosyada tasnif edilmiştir.

Bu fon, Rıza Tevfik’in düşünce dünyasını, yaşadığı dönemin siyasi olaylarını, fikri akımları, çevresiyle ve dünya ile olan ilişkilerini yansıtan belgeleri içermektedir. 1856-1997 yıllarını kapsayan koleksiyon, 32 klasör ve 921 dosyada tasnif edilmiştir. Türkiye ve dünya çapında önemli kişi ve kurumlarla yapılan yazışmalar başta olmak üzere, çalışma müsveddeleri, fotoğraflar ve gazete kupürlerinden oluşan 12.978 sayfalık 3.998 belgeyi içermektedir. Osmanlı’nın son dönemi ve Cumhuriyet’in ilk yıllarına ışık tutan fon, bu dönem araştırmaları için kıymetli bir kaynak niteliğindedir.

Ebüzziya Ailesi Evrakı, gazeteci, matbaacı ve politikacı Ebüzziya Mehmed Tevfik ile başlayıp (01.01.1719), torunu Ziyad Ebüzziya ile sona ermektedir (17.03.1992). Yaklaşık 130 yıllık bir dönemi ve üç kuşağı kapsayan evrak, Osmanlı Devleti’nin son dönemi ile erken Cumhuriyet yıllarına ilişkin önemli belge ve bilgileri içermektedir.

Fon; Ebüzziya Mehmed Tevfik, oğulları Talha ve Velid Ebüzziya ile torunu Ziyad Ebüzziya’ya ait belgelerden oluşmaktadır. Belgeler arasında aile içi yazışmalar, Ali Suâvi, Server İskit, Yunus Nadi ve Recâizâde Mahmud Ekrem gibi dönemin aydınlarıyla yapılan mektuplaşmalar, Tasvîr-i Efkâr gazetesinde yayımlanan makaleler, Matbaa-yı Ebüzziyâ’da basılan eserler ve arabesk süslemeli kitaplar yer almaktadır.

Cumhuriyet dönemine ait belgeler arasında ise Ziyad Ebüzziya’nın dönemin önde gelen isimleriyle yazışmaları, Ebüzziya Matbaası’nda basılmış koleksiyon niteliğindeki takvimler, kartpostal örnekleri ve benzeri materyaller bulunmaktadır.

Fon ayrıca fotoğraf, gravür, harita ve gazete kupürlerinden oluşan zengin bir görsel ve yazılı malzeme içermekte dönemin entelektüel ve siyasi yaşamına ışık tutmaktadır.